Kronik Böbrek Yetmezliği: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Böbrek hastalığı veya böbrek yetmezliği çeşitli hastalıklara bağlı olarak böbreklerin zamanla işlevini yitirerek sağıklı çalışmaması durumudur. Akut ve kronik olmak üzere iki şekilde ortaya çıkabilir. Akut böbrek yetmezliği böbreklerin fonksiyonlarını aniden kaybetmesidir. Böbreklerin zamanla işlevini yitirmesi sonucunda ise kronik böbrek yetmezliği görülür ve yıllarca hiçbir belirti göstermeden ilerleyebilir.

Böbreklerin genel olarak görevleri şunlardır:

  • Böbreklerin en önemli görevi vücuttaki zararlı atık maddeleri süzerek idrar yolu ile atmaktır.
  • Böbrekler mineraller ve kalsiyum, sodyum ve potasyum gibi elektrolit dengesini korumaya yardımcı olur.
  • Kan basıncını düzenler.
  • Salgıladığı renin hormonu ile tansiyonun düzenlenmesini sağlar.
  • Kanın pH dengesini sağlar.
  • Suda çözünen atıkların vücuttan atılmasını sağlarlar.
  • Kırmızı kan hücrelerinin üretiminde önemli bir rol oynarlar
  • Hassas kan asit-baz dengesini korurlar.
  • Vücuttaki D vitamini, kalsiyum ve fosfor dengesini sağlayarak kemik sağlığının korunmasına yardımcı olur.

Akut Böbrek Yetmezliğinin Nedenleri

Akut böbrek yetmezliği, çoğunlukla yatarak tedavi gören hastalarda birçok nedene bağlı olarak gelişir. Bununla birlikte,travmatik nedenlere bağlı olarak da ortaya çıkabilir; vücudun uzun süre susuz kalması, ishal ve kusma gibi nedenlerle aşırı sıvı kaybı, ağır yanıklar, prostat büyümesinden kaynaklı uzun süre idrar yapamama, tekrarlayan boğaz enfeksiyonları gibi çeşitli faktörler akut böbrek yetmezliğine neden olabilmektedir.

Akut böbrek yetmezliğinin belirtileri şunlardır; Ayaklarda ve dizlerde ödem, idrarda azalma, iştahsızlık, yorgunluk, göğüste ağrı, mide bulantısı ve kusma, zihinsel bulanıklık, nefes darlığı, koma hali.

Akut böbrek yetmezliği tanısı için, öncelikle fizik muayene yapılır. Muayene esnasında hastanın tüm şikayetleri ve aile öyküsü dikkatle ve ayrıntılı olarak sorulup incelenir. Ardından kan tahlili, idrar tahlili, tomografi, ultrasonografi gibi yöntemlerle tanı konur. Akut böbrek yetmezliği için tedavi hastanede yatarak uygulanır. Temel amaç, altta yatan hastalığı tedavi ederek böbreklerin eski işlevlerini geri kazandırmaktır. Akut böbrek yetmezliği kan veya sıvı kaybından kaynaklanmışsa hastaya serum takılar. Vücutta aşırı ödem varsa, idrar söktürücü ilaçlar verilerek fazla sıvının atılması sağlanır. Ayrıca, kanda biriken atıkların vücuttan uzaklaştırılması için geçici olarak diyaliz tedavisi de uygulanabilir.

Kronik Böbrek Yetmezliği Nedenleri

Kronik böbrek yetmezliğinin en yaygın nedenleri yüksek tansiyon ve diyabet gibi hastalıklardır. Her böbrek yaklaşık bir milyon küçük filtreleme ünitesi içerir. Bu filtreleme birimlerinin yara alması ya da hasar görmesi böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Diyabet ve yüksek tansiyon da bu ünitelere zarar veren hastalıklardandır. Yüksek tansiyon böbreklere zarar verirken kalp ve beyin sağlığını da olumsuz etkiler, kan damarlarının sağlığını bozar. Genel olarak, damar hastalıkları böbrek için tehlikeli durumlar yaratabilir.

Ayrıca, böbrek kanallarının iltihaplanması (interstisyel nefrit), polikistik böbrek hastalığı, obezite, idrar yollarının tıkanmasına neden olan hastalıklar (prostat büyümesi gibi) böbrek yetmezliğine neden olabilir. Bununla birlikte, kalp hastalıkları, ağır yanıklar, karaciğer yetmezliği, alerjik problemler, toksinlere aşırı maruz kalma, bazı kanser türleri, kemoterapi ilaçları veya gereksiz yere aşırı ilaç kullanımı, alkol ve uyuşturucu, kan damarlarının iltihabı gibi böbreklere kan akışını zayıflatan problemler de kronik böbrek yetmezliği oluşumuna yol açabilmektedir.

Kronik Böbrek Yetmezliği Belirtileri

Böbreğin yaklaşık yüzde 90’ının işlevi kaybolana kadar böbrek yetmezliği belirtileri görülmeyebilir. Bu durumda hastalığın erken teşhisi oldukça zordur. Diğer birçok hastalığın belirtileriyle de karıştırılabilecek kronik böbrek yetmezliğinin belirtileri genel olarak şunlardır:

  • Yorgunluk
  • Bacaklarda şişme (pedal ödem)
  • Göz çevresinde şişlik (periorbital ödem)
  • Nefes darlığı
  • Mide bulantısı, kusma
  • Kötü kokan nefes
  • Kemik ve eklem ağrıları
  • Anormal derecede koyu ya da açık renk cilt
  • Zihinsel yorgunluk
  • El ve ayaklarda uyuşma
  • Huzursuz bacak sendromu
  • Çabuk kırılan saç ve tırnaklar
  • Vücutta kaşıntı
  • Kilo kaybı
  • Kas kaybı, kas seğirmesi ya da kramplar
  • Dışkıda kan
  • Hipertansiyon
  • Aşırı susuzluk hissi
  • Ereksiyon sorunu
  • Baş ağrısı
  • Uykusuzluk, uyku apnesi
  • Konsantrasyon sorunu
  • İştah kaybı
  • Geceleri sık idrara çıkma

Kronik böbrek yetmezliği nasıl teşhis edilir?

Kronik böbrek yetmezliği için hangi doktora hangi bölüme gidilir? Böbrek sorunları için nefroloji bölümüne gidilir ve böbrek hastalıklarının takibi nefroloji doktoru tarafından sağlanır. Kronik böbrek hastalığında tanı genetik çözümleme ile başlar. Ailede böbrek yetmezliği olması şüpheleri arttırır. Yüksek tansiyon ya da şeker hastalığı öyküsü de aynı şekilde risk faktörleri arasındadır. Ancak, kronik böbrek yetmezliği için tam tanı için bazı testlere de ihtiyaç duyulur. Bu aşamada yapılacak testler şunlardır;

Tam kan sayımı- Tam kan sayımı (CBC) anemi vakalarını yakalamak için kullanılır. Böbrekler eritropoietin üretimi yaparlar. Kırmızı kan hücreleri üretmek için kemik iliğini uyaran bu hormon hastalığın tanısında ölçülebilir. Eğer böbrekte büyük bir hasar varsa, eritropoetin üretimi normalden daha az düzeyde olur. Bu durum kırmızı kan hücrelerinde azalmaya neden olur.

Elektrolit- Kronik böbrek hastalığı elektrolit düzeylerini etkiler. Potasyum seviyesini yükseltir. Ayrıca kandaki asit artışı da kronik böbrek hastalığı için bir kıstas oluşturur.

Kan üre nitrojen (BUN)- Böbrek hasar alınca ve işlevini yitirince üre artar. Kronik böbrek hastalığında üre miktarı artar ve idrarda daha keskin bir koku oluşur.

Kreatinin- Böbrek fonksiyonlarında azalma sonucunda kreatinin artar.

Paratiroid hormon (PTH)- Böbrek ve paratiroid bezleri, kalsiyum ve fosfor ile etkileşim halindedir. Böbrek fonksiyon değişiklikleri paratiroid hormon üretimini, dolayısıyla vücutta bulunan kalsiyum düzeyini etkiler. Böbrek hasarı kronik böbrek yetmezliğine dönüştüğünde yeterli fosfor da üretilemez. D vitamini sentezi zarar görür. Kalsiyum kemiklere ulaşamaz ve zaman içinde kalsiyum alamayan kemikler zayıflar ve çabuk kırılır.

Renal akım ve tarama- Bu uygulama böbrek fonksiyonlarının düşsel bir çalışmasıdır.

Böbrek ultrasonu- Bu uygulama ile böbrekler ve prostatta noninvaziv oranı ölçülür. Test herhangi bir engel mevcut olup olmadığı hakkında bilgi verir.

Kronik böbrek hastalığında gerekli olabilecek ek testler şunlardır:

  • Böbrek biyopsisi
  • Kemik yoğunluğu testi
  • Karın Bilgisayarlı Tomografi (BT) tarama
  • Karın manyetik rezonans görüntüleme (MRG)

Kronik böbrek yetmezliği nasıl tedavi edilir?

Kronik böbrek hastalığında tedavi altta yatan hastalık için uygulanır. Bu hastalığı  tedavi ederek kronik böbrek hastalığında da olumu gelişme sağlanır. Kronik böbrek yetmezliğine neden olan problemlerin ortadan kaldırılmaması hipertansiyon ve diyabet gibi böbrek hasarına neden olan diğer hastalıklara da neden olabilir. Böbrek fonksiyonlarının yüzde 10’u ya da daha azı çalıştığında belirtiler belirgin hale gelir. Bu noktada, diyaliz ya da böbrek nakline ihtiyaç olabilir.

Kronik böbrek yetmezliği olanların dikkat etmesi gerekenler

  • Sigara ve alkolden kaçınmak
  • Sağlıklı bir kiloya sahip olmak
  • Sağlıklı yağlar tüketmek (mümkün olduğunca az)
  • Gün içerisinde su ve tuz tüketimine dikkat etmek
  • Yüksek kaliteli protein tüketmek
  • Karbonhidrat alımını kontrol altında tutmak
  • Potasyum, fosfor, sodyum kısıtlamalı diyet
  • Düzenli egzersiz
  • Diyabet ve hipertansiyonu kontrol altında tutmak
  • Demir ve vitamin takviyeleri
  • Kalsiyum ve D vitamini takviyeleri
  • Toksik ürünlerden kaçınmak
  • Karnıbahar, yabanmersini, kırmızı üzüm, sarımsak, kara buğday, soğan, turp, roka, kızılcık, şalgam, ananas, zeytinyağı, lahana, levrek gibi besinler kronik böbrek yetmezliği olanların yiyebileceği sağlıklı besinlerdendir.

Yazıyı Paylaşmayı Unutma!
BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

8 Yorum

  1. Böbrek yetmezliği hayat kalitesini çok kötü etkileyen hastalıklar arasında. Diabetle ilintisini bilmiyordum.

  2. Akut böbrek yetmezliğine belki az rastlanıyor ama gizlice gelişen kronik böbrek yetmezliğinden birçok kişi şikayetçi. Sıkıntılar başladıktan sonra anlaşılıyor böbreklerin değeri ve vücutta ne kadar işlevi olduğu. Belirtileri bilmek önemli çünkü daha fazla ilerlemeden korunmakta fayda var. Çözüm önerileri için çok teşekkürler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı